Food Innovatie & Logistiek

Food als logistieke uitdaging

Zaans event Food Logistiek & Innovatie zet belang systeembenadering voedsel op de kaart en geeft innovatieve projecten voor voedsellogistiek een vliegende start

De vraag naar voedsel verandert, voedselstromen zijn in beweging en de keten wordt door de consument op zijn kop gezet. Dit heeft niet alleen invloed op de productie maar ook op de logistiek: de regionale en de fijnmazige stadslogistiek van voedsel zullen de komende jaren ingrijpend veranderen. Hoe zorgen we dat het voedsel de betrouwbaar en duurzaam consument bereikt?

Woensdag 1 februari kwamen partijen die willen innoveren op het gebied van voedsel en logistiek op uitnodiging van Gemeente Zaanstad en onder leiding van Rover van Mierlo bijeen in de voormalige Honigfabriek in Koog aan de Zaan.

Dennis Straat (links) en Loek Favre (rechts) nemen de roadmap in ontvangst van Dick van Damme
Dennis Straat (links) en Loek Favre (rechts) nemen de roadmap in ontvangst van Dick van Damme

Kees-Willem Rademakers en Melika Levelt van Hogeschool van Amsterdam (HvA) presenteerden de Roadmap Food Logistiek MRA 2025 die de logistieke uitdagingen beschrijft voor de schakels in de voedselketen van boer tot bord in de Metropoolregio Amsterdam. Boeren staan voor de uitdaging hun logistiek te verduurzamen en korte ketens naar de afzetmarkt te faciliteren. Circulaire innovaties zullen de logistiek van de verwerkende industrie – die erg groot is in de regio Zaanstad – sterk veranderen. Ook komt de logistiek van de verwerkende industrie door verdere verstedelijking onder toenemende druk te staan. En voor de handel en logistiek in de regio en de stad geldt dat er nog grote logistieke aanpassingen nodig zijn om de vraag naar steeds fijnmazigere, frequentere en kleinschaligere leveringen van voedsel – denk aan thuisbezorging, de opkomende kleine supermarkt, een toenemend aantal horecagelegenheden – te bedienen. De roadmap werd door lector Logistiek Dick van Damme (HvA) aangeboden aan wethouder van Zaanstad Dennis Straat en Loek Favre, vanuit IOI Loders-Croklaan voorzitter van de werkgroep Logistiek van het Topcluster Agri-Food van de Amsterdam Economic Board die het schrijven van de roadmap heeft begeleid.

Arjen Spijkerman en René Haijema van het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions en Wageningen UR schetsten het strategisch onderzoeksprogramma naar Urban Food Systems dat AMS is gestart en waarin het samen optrekt met Hogeschool van Amsterdam (Urban Technology/ Sustainable Urban Food Systems). In dit programma komt onderzoek naar verschillende aspecten van het stedelijk voedselsysteem samen zoals het sluiten van kringlopen, circulaire innovaties, logistiek, gezondheid. Data en inzichten uit al deze onderzoeken willen AMS en HvA hierin laten samenkomen in een dataplatform ten behoeve van beleidsvorming, bedrijfsleven en onderzoek. Het kan het vormen van een integrale visie op een duurzaam stedelijk voedselsysteem faciliteren én de genoemde partijen helpen aan de benodigde data om dit met innovaties dichterbij te kunnen brengen. Pas afgestudeerde master Jessica van Bossum (WUR/AMS) liet samen met Arnold van der Valk zien hoe onderzoek naar het stedelijk voedselsysteem er uit kan zien en wat dit aan data op kan leveren. Jessica imponeerde met kaartjes gemaakt op basis van door haar verzamelde data van voedselbedrijven in Amsterdam (beschikbaar via Google Maps).

In vier workshops werden bovenstaande uitdagingen nader uitgediept én werden coalities gesmeed om in vervolgprojecten de geschetste logistieke uitdagingen in 2025 het hoofd te kunnen bieden.

Voorbeeld van een kaart van restaurants in Amsterdam gemaakt door Jessica Van Bossum
Voorbeeld van een kaart van restaurants in Amsterdam gemaakt door Jessica Van Bossum

Worshop 1: Voedsel op de kaart

In deze workshop inventariseerden deelnemers tot welke inzichten kaarten van Jessica van Bossum (zie plaatje) van cateraars, groothandels en restaurants leiden wat betreft logistieke kansen, knelpunten en behoeften van marktpartijen.

De kaart van de cateraars riep de vraag op waar de vele kleine partijen op de kaart hun afval laten. Meestal nemen ze dit niet mee terug maar wellicht zou dat logistiek heel efficiënt kunnen zijn. Bij groothandels werd geconstateerd dat er een visie ontbreekt op gebundeld ontkoppelen. En bij restaurants viel op hoe veel dit er zijn. Gekoppeld aan de wetenschap dat zij ieder voor zich met veel verschillende leveranciers werken, voorzien deelnemers een enorme drukte aan vrachtwagens en bestelverkeer in de stad. Op basis van de kaarten zagen deelnemers kansen bij cateraars voor het gescheiden ophalen van afval (irt circulaire economie), bij de groothandel voor het reserveren van ruimte voor hubs net buiten de stad en bij restaurants voor bundeling van lading tussen restaurants. Zowel bij cateraars, groothandels als restaurants werd opgemerkt dat verfijnde data ontbreekt (bijvoorbeeld over vervoersstromen en afvalstromen)

De getoonde kaarten vormden een goede inspiratiebron voor het zien van knelpunten en kansen. Om vervolgens actie te kunnen ondernemen en bijvoorbeeld een pilot voor een hub of andere oplossingen van de grond te krijgen is echter meer exacte data en kennis over voedselstromen nodig die naar de getoonde afleverpunten gaan. Maar ook data over afval en kennis over het gedrag van consumenten en hoe dat is te beïnvloeden om logistiek efficiënter te kunnen organiseren. Door dit nader te onderzoeken kunnen de kansen, knelpunten en de urgentie goed in beeld gebracht worden. Ook ICT en een aanpak om deze data te verzamelen zijn nog aandachtspunten. Ten slotte werd aangegeven dat ook het gebruikmaken van wet- en regelgeving een oplossing kan bieden. Een voorbeeld is het reserveren van ruimte voor hubs door dit nu al in een visie of een bestemmingsplan vast te leggen. Opgemerkt werd dat daadwerkelijke samenwerking tussen publieke en private partijen essentieel is om tot oplossingen te komen. Op basis van de uitkomsten van de workshop wordt nu ingezet op een vervolgonderzoek waarbij de Tafel Ruimte en Infra (onderdeel van de Amsterdam Logistics Board) en de Hogeschool van Amsterdam gezamenlijk optrekken. Concreet wordt ingezet op dataverzameling en –analyse en het uitwerken van concrete oplossingen met private en publieke partijen (bijvoorbeeld een pilot voor een logistieke hub voor voedsel of het slim gebruik maken van wet- en regelgeving )

Wil je meedoen of heb je vragen? Neem contact op met: Frans van der Beek (SADC en Tafel Ruimte en Infra): F.vanderBeek@sadc.nl of Kees-Willem Rademakers (Hogeschool van Amsterdam) k.w.j.f.rademakers@hva.nl .

Workshop 2: Circulaire innovaties

Vanuit de topsector Logistiek, AMS, de WUR, Pure Birds, Het Groene Brein, HvA en vele bedrijven start een 2 jarig traject rondom de circulaire economie en logistiek. Op basis van concrete vragen van bedrijven in de logistieke sector werken we 2 jaar lang aan dit onderwerp in het project Logistiek en Circularie Economie (LogiCE). Concreet en met inzet op een stevige samenwerking in community vorming, tussen bedrijven en wetenschappers. Bij het onderwerp logistiek en de circulaire economie is inmiddels al veel gebeurd. Jim Groot van de WUR presenteerde een drietal cases waarin de logistiek een essentiële rol speelde in het vorm gegeven van circulaire economie in de foodsector. Bijvoorbeeld bij het opnieuw verwaarden van reststromen van een cateraar of het hoogwaardig inzetten van reststromen bij de wortelteelt. In een levendige discussie met de zaal kwamen de volgende hoofdpunten naar voren:

  • De markt. Bij dit thema is het essentieel om veel aandacht te besteden aan de vraagkant. Dus start bij bedrijven die iets willen en kijk daarbij ook naar de potentie van de producten en diensten op de markt. Is er vraag naar? Hoe zou je de afzet kunnen vergroten? Kun je een markt creëren?
  • Community: Bedrijven hebben op dit moment vooral praktische vragen: bijvoorbeeld hoe krijg ik 20 ton doppen van de cacao boon hoogwaardig herbenut?
  • Hoe krijg je dit onderwerp en deze community ook werkbaar op regionale schaal? En wat kan er in de MRA ?

De community rondom circulaire economie en logistiek start op 10 februari. Wil je aansluiten? Van harte welkom. Mail Antoine Heideveld: a.heideveld@hetgroenebrein.nl

Workshop 3: Korte ketens

Aanwezige boeren, logistiek dienstverleners, horecabedrijven en studenten inventariseerden onder leiding van Rob van Aerschot (Gemeente Haarlemmermeer) en Melika Levelt (HvA) de uitdagingen voor korte ketens in de MRA. Zeker voor grote partijen zijn er nog veel logistieke haken en ogen aan, met name waar het gaat om continuïteit in aanbod, traceerbaarheid en inpassing in de bestaande – op schaalvoordeel gerichte – logistieke organisatie. Voor boeren is een belangrijke vraag wie de potentiele afnemers van korte ketens zijn en of zij daadwerkelijk met korte ketens zullen willen werken als de kans zich voordoet of dat hier vooral veel lippendienst bewezen wordt. Gemeente Haarlemmermeer trekt in het kader van de Landschapstriënnale en de ontwikkeling van Park21 samen op met Hogeschool van Amsterdam om voor de MRA de kansen en logistieke uitdagingen voor korte ketens beter in kaart te brengen. Op basis van de workshop is een eerste groep studenten logistiek al aan de slag. Wil je aansluiten? Van harte welkom. Mail Melika Levelt: m.levelt@hva.nl

Workshop 4: Stadslogistiek

Steden worden drukker en er is steeds minder ruimte voor auto’s en vrachtverkeer. Ook is er meer en meer aandacht voor het verminderen van uitstoot (CO2/ fijnstof) en voor minder geluidsoverlast op straat. Daarnaast toont onderzoek aan dat ca 30-35 procent van alle logistieke vervoersbewegingen in steden in relatie staan met voedsellogistiek. Daarom is het relevant om slimme, duurzame logistieke oplossingen voor voedsellogistiek te vinden. Een van de oplossingsrichtingen is de inzet van kleine, flexibelere vrachtvoertuigen zoals vrachtfietsen en elektrische mini-voertuigen. Dit worden zogenaamde Lichte Elektrische Vrachtvoertuigen (LEVV’s) genoemd. De ontwikkeling hiervan staat nog in de kinderschoenen maar is veelbelovend en er wordt momenteel veel onderzoek naar gedaan. Zowel de productontwikkelaar Springtime (via de Electric Mobility Europe 2016 call) en Hogeschool van Amsterdam (o.a. via het LEVV-Logic project) willen via publiek-private samenwerking het onderzoek naar deze LEVV’s verder brengen.

In de workshop stadslogistiek zijn deelnemers op zoek gegaan naar de vereisten voor deze Lichte Elektrische Vrachtvoertuigen, zowel op operationeel niveau (hoe passen deze kleinere, afwijkende voertuigen in het logistieke proces) als qua technische specificaties (actieradius, volume, laadsystemen, etc.) om bestelbussen in de horecadistributie te kunnen vervangen.

De deelnemers van de workshop hebben zich verplaatst in verschillende voedselbedrijven en logistiek dienstverleners en vanuit hun perspectief gekeken naar de vereisten voor de LEVV’s. De uitkomst van de workshop liet zien dat Lichte Elektrische Vrachtvoertuigen zeker een onderdeel van de oplossing voor stadslogistiek kunnen zijn, maar wel in veel mindere mate voor horecadistributie. In de meeste gevallen van horecadistributie zijn de volumes te groot om de inzet van LEVV’s mogelijk te maken. Het past fysiek gewoonweg niet. Daarbij zijn de benodigde aanpassingen aan de logistieke processen om met de kleine actieradius van LEVV’s rekening te houden, te duur. Ten slotte is het de vraag of het gewenst is dat de bestelbussen in Amsterdam vervangen worden door veel meer LEVV’s, die niet alleen op straat maar ook op het fietspad mogen rijden en op de stoep kunnen parkeren. Dit geeft mogelijk meer nadelen dan voordelen voor andere weggebruikers en voetgangers. Wel zijn de LEVV’s inzetbaar voor kleinere nazendingen of spoedleveringen. Dit is echter maar een klein gedeelte van het totale volume dat bezorgd wordt in de horecadistributie.

Concluderend zijn LEVV’s niet de meest geschikte bezorgvoertuigen voor de horecadistributie. Samenwerking tussen de bedrijven (zowel de verzenders als hun klanten) kan een veel grotere impact hebben op het reduceren van verkeersoverlast en de inzet van elektrische bestelbussen kan de uitstoot verkleinen. LEVV’s zullen hier een bijrol in spelen.

Bij het bezorgen van maaltijden of boodschappen bij mensen thuis, zijn juist veel meer mogelijkheden voor LEVV’s. Dit geldt ook voor andere logistieke stromen in de stad van bijvoorbeeld facilitaire dienstverlening en pakketdistributie. Deze gaan verder onderzocht worden.

Voor dit onderzoek zijn zowel Springtime als Hogeschool van Amsterdam op zoek naar partners. Hiervoor (en voor andere vragen of opmerkingen) kan contact opgenomen worden met:

Marcel Schreuder (SpringTime):  marcel@springtime.nl

Kees-Willem Rademakers (Hogeschool van Amsterdam), k.w.j.f.rademakers@hva.nl

1. Roadmap Logistiek voor de Foodsector in de MRA (link)

2. Engineering the future city – Arjen Spijkerman (link)

3. Voorbeelden Circulaire Economie – Jim Groot (link)

4. LogiCE naar een Circulaire Economie en Logistiek – (link)

5. Kansen in de Keten; voedselstromen door de metropoolregio – Arnold van der Valk (link)

6. Voedselstromen in Amsterdam – Jessica van Bossum (link)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *